Ida Janssens, een familieverhaal over stille heldenmoed
‘Zielsgelukkig nu mijn moeder voor eeuwig voortleeft.'
Daags na Bevrijdingsdag werd in Roermond de eerste straatnaam onthuld van het nieuwe woongebied Aan de Vallei. Vernoemd naar Ida Janssens-Adang (1889-1989) die in de Tweede Wereldoorlog samen met haar man Pierre een belangrijke rol speelde in het Midden-Limburgse verzet. Met hun dochter Jacqueline en kleindochter Simone brengen we de familiegeschiedenis tot leven: een verhaal over verzet, verlies, verdriet, veerkracht en intens geluk.
Haar ogen worden vochtig als ze vertelt over de dag die haar leven voorgoed veranderde: 1 juni 1944. De dan 14-jarige Jacqueline zit die ochtend met haar moeder Ida in de kerk wanneer haar buurjongen komt binnenstormen. Ze moeten zo snel mogelijk naar huis, de Duitse Sicherheitsdienst staat op het punt haar vader Pierre mee te nemen.
“Toen we thuiskwamen, was hij al weg. Ook mijn broer Eddy en onze Rotterdamse verzetsvriend Ton van Aalst, die bij ons ondergedoken zat, waren gearresteerd. De volgende dag kwam Eddy weer terug, met pa’s trouwring in zijn hand. Mijn vader heb ik nooit meer gezien.”
Drie maanden later volgt het bericht dat haar vader vanuit Kamp Vught is overgebracht naar concentratiekamp Sachsenhausen in het Duitse Oranienburg. Daar overlijdt hij op 6 januari 1945, 60 jaar oud. Jacqueline schraapt haar keel: “Het allerergste is dat ik nooit afscheid van hem heb kunnen nemen.”
Ruim 81 jaar na deze traumatische gebeurtenis is de wond bij haar nog altijd niet geheeld. Wel is het verdriet in de loop der jaren verzacht door een diep gevoel van trots. Trots dat zij de dochter is van Pierre en Ida Janssens-Adang. Twee mensen die hun eigen leven in de waagschaal stelden om dat van anderen te redden.
Als iemand je hulp nodig heeft, dan help je. Met dat motto ben ik grootgebracht.
Jacqueline Dochter van Ida Janssens-Adang en Pierre Janssens
Opgegroeid in het verzet
Jacqueline groeit op aan de Kapellerlaan in Roermond, als negende kind in een ondernemersgezin van tien. Haar moeder runt een drogisterij op de begane grond, terwijl haar vader een goedlopend schildersbedrijf heeft. “Een vrolijke man die voor iedereen klaarstond,” zo herinnert ze zich.
Ook voor pater Bleys van de Roermondse Kapel in ’t Zand – een goede vriend van de familie en een belangrijke schakel in het Midden-Limburgse verzet – staat de deur in die tijd altijd open. Jacqueline: “In 1943 werd ons huis een ontmoetingsplek voor de Limburgse Organisatie voor hulp aan onderduikers. Daarnaast hadden we zelf ook regelmatig onderduikers in huis. Mijn moeder koerierde voor de verzetsgroep en regelde bonkaarten.”
Voor haar ouders voelde het verzetswerk niet als iets bijzonders. “Als iemand je hulp nodig heeft, dan help je. Met dat motto ben ik grootgebracht,” zegt Jacqueline. Ze ziet haar moeder nog met een stalen gezicht achter de toonbank staan. “Duitse agenten in burger vroegen haar of ze onderduikers verborgen hield. Mijn moeder keek hen aan en vroeg hoe zij erbij kwamen om die vraag aan háár te stellen. De agenten geloofden haar en dropen af.”
Na de arrestatie van haar man blijft moeder Ida achter met tien kinderen. In het intense verdriet houdt de geboren Maastrichtse zich dapper staande. Naast het huishouden runt zij de drogisterij en houdt ze een oogje in het zeil in het schildersbedrijf. “Streng maar rechtvaardig en oersterk,” zo herinnert Jacqueline haar moeder. “Ondanks de enorme pijn die zij moet hebben gevoeld, stond zij altijd voor ons klaar.”
Ondanks de enorme pijn die zij moet hebben gevoeld, stond zij altijd voor ons klaar.
Jacqueline Dochter van Ida Janssens-Adang en Pierre Janssens
Zorgen als vanzelfsprekendheid
Na de oorlog vindt Jacqueline het geluk in de liefde. In Eindhoven leert ze Simon kennen, de havenmeester van het vliegveld. Het is liefde op het eerste gezicht. Samen krijgen ze drie kinderen: Toine, René en Simone. Ook zij leerden al vroeg wat gastvrijheid betekent.
“Ook mijn moeder is er altijd voor ons,” zegt dochter Simone (67). “Toen ik op de middelbare school zat, nam ik geregeld kinderen mee naar huis die het thuis moeilijk hadden of niet veilig waren. Die mochten dan een tijdje bij ons wonen. Dat zorgen zit gewoon in de familie. Mijn oma Ida heeft het via mijn moeder Jacqueline weer aan mij doorgegeven. Ook ik sta van nature klaar om te zorgen. Ik zat in de zesde klas van de lagere school toen mijn moeder met een hersenschudding in bed lag. ’s Ochtends ging ik naar school, ’s middags bleef ik thuis om het huishouden en de boodschappen te doen. Niemand die er vragen over stelde, het was vanzelfsprekend.”
Over de oorlog werd binnen de familie niet gesproken, gaat Simone verder. “In de kamer bij oma hing een groot portret van opa, maar over wat er met hem was gebeurd. werd niet gepraat. Wel weet ik nog dat mijn moeder zich op 4 mei altijd terugtrok in de slaapkamer, zodat zij alleen kon zijn met haar verdriet. Als kind vond ik dat helemaal niet gek. Op 4 mei waren we altijd twee minuten stil. Dat heb ik weer aan mijn eigen kinderen doorgegeven. Heel belangrijk vind ik dat. Als onze kinderen de oorlog niet blijven herdenken, houdt het een keer op. Dat zou verschrikkelijk zijn.’
‘Pierre was alles voor haar’
Haar moeder Jacqueline knikt. Op 98-jarige leeftijd kijkt ze naar de portrettekening van haar moeder aan de muur. Ida Janssens-Adang, geboren op 17 oktober 1889, gestorven op 16 augustus 1989. Zes weken voor haar honderdste verjaardag. De feestjurk was al gekocht, de fanfare geregeld.
Na de dood van haar geliefde Pierre kwam er nooit meer een andere man in haar leven. “Pierre was alles voor haar, niemand kon hem vervangen,” zegt Jacqueline zachtjes. Haar broer Wiel, die het schildersbedrijf later overnam, verwoordde het ooit treffend: “Mam bleef hopen dat pap ooit zou terugkeren. Daarom is ze zo oud geworden.”
Dit voelt als een erkenning voor alles wat mijn ouders in de oorlog hebben gedaan.
Jacqueline Dochter van Ida Janssens-Adang en Pierre Janssens
De cirkel is rond
Door de tranen heen breekt de zon door op Jacquelines gezicht. De Roermondse werd een tijdje geleden verrast door het bericht dat de gemeente Roermond in de nieuwe woonwijk Aan de Vallei een straatnaam naar verzetsheldin Ida Janssens wilde vernoemen. Op 6 mei, daags na Bevrijdingsdag, mocht Jacqueline het bord ter nagedachtenis aan haar moeder onthullen, in het bijzijn van haar familie, onder wie haar dochter Simone, kleindochter Zoë en achterkleindochter Mace.
“Ik ben zó trots en zielsgelukkig,” vertelde ze na afloop. “Dit voelt als een erkenning voor alles wat mijn ouders in de oorlog hebben gedaan.”
Haar dochter Simone heeft het gevoel dat de cirkel hiermee rond is. “Het is ongelooflijk wat oma Ida heeft meegemaakt in haar leven en hoe zij zich hier doorheen heeft geslagen. Nu er een straatnaam naar haar is vernoemd, zal zij voor altijd voortleven in de herinnering. Iedereen kan nu zien wie mijn oma is geweest. Daarmee heeft ook het verdriet van mijn moeder eindelijk een plek gekregen.”
